بازتاب عناصر، مجریان و ابزارهای (اماکن) نظم و امنیت اجتماعی در متون ادب فارسی تا سده هشتم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

چکیده

زمینه و هدف: پژوهش پیش رو دربرگیرنده مسائل مربوط به نظم و امنیت اجتماعی و بازتاب آن در مهم‌ترین متون نثر ادب فارسی، از ابتدا تا سده هشتم هجری است. اهمیت و ضرورت پژوهش حاضر در این است که جای آن در مطالعات و پژوهش‌های ادبی موجود تاکنون خالی بوده است. هدف از این تحقیق آن است که روشن شود، عناصر، مجریان و ابزارهای (اماکن) نظم و امنیت اجتماعی در سیر فرایند ایجاد، اعمال، چگونگی برقراری نظم و امنیت در این دوران، چگونه بازتابی داشته‌اند.
روش‌شناسی: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت روش، توصیفی بوده که با استفاده از روش آمیخته (کیفی- کمی) انجام و برای تجزیه و تحلیل داده‌ها، از فن تحلیل محتوا استفاده شده است. از میان جامعه آماری این دوره، با مطالعه و بررسی مهم‌ترین متون نثر به تعداد 59 عنوان؛ عناصر، عُمّال، مجریان و ابزارهای (اماکن) نظم و امنیت اجتماعی با ذکر مصادیق مربوط به هر کدام احصاء و تبیین شده است.
یافته‌ها: بر حسب نتایج به دست آمده از تجزیه و تحلیل داده‌ها، فرضیه پژوهش مبنی بر بازتابِ کارکرد عناصر، عمال، مجریان و ابزارهای (اماکن) نظم و امنیت اجتماعی از قبیل محتسب، شحنه، بدرقه، دربان، سرهنگ، جاندار، منهی، پاسبان، عسس، مرزبان، عامل، دریابان، روزبان، جاسوس، مشرف، استوار، دژدار، ناطور، قلعه، برج، حصار، کوتوال و... در متون نثر فارسی دوره مورد بحث، به اثبات رسیده است.
نتیجه‌گیری: کارکرد عناصر، مجریان و ابزارهای پیش‌گفته در سیر فرایند ایجاد، حفظ و ارتقای نظم و امنیت اجتماعی و یا نتیجه خلاف آن، دارای نقش و تأثیری اساسی بوده است.

کلیدواژه‌ها


- بنداری اصفهانی، ابوابراهیم قوام الدین بن فتح بن علی بن محمد (1356). تاریخ سلسله سلجوقی: زبدهّ النصرة و نخبة العصرة. ترجمه محمدحسین جلیلی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
- بوزان، باری (1378). مردم، دولت‌ها و هراس. ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
- بی‌نا، (1352). تاریخ سیستان، صحیح ملک‌الشعرای بهار، به همت محمد رمضانی، چاپ دوم. تهران: هروی.
- پازارگاد، بهاءالدین (1359). تاریخ فلسفه سیاسی. جلد 1: جلد 2، چاپ چهارم، بی‌جا، بی‌تا.
- جرفادقانی، ابوالشرف ناصح بن ظفر(1354). ترجمه تاریخ یمینی. به اهتمام جعفرشعار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- جوینی، محمد (1378). تاریخ جهانگشای جوینی. جلد اول، دوم و سوم. تصحیح محمد قزوینی. تهران: انتشارات نقش قلم، چاپ دوم.
- جوینی، مؤید الدوله منتجب الدین بدیع اتابک (1329). عتبة الکتبه: مجموعه مراسلات دیوان سلطان سنجر. به تصحیح و اهتمام محمد قزوینی و عباس اقبال، شرکت سهامی چاپ.
- خسروی، محمد کریم (1384). بررسی قواعد و مقررات ترافیکی (راهنمایی و رانندگی) و تأثیر آن بر حقوق شهروندی. رساله کارشناسی ارشد رشتة حقوق عمومی، تهران: دانشگاه امام حسین (ع).
- خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام الدین (1353). تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر. چاپ دوم، با مقدمه جلال‌الدین همایی، زیر نظر محمد دبیر سیاقی. تهران: انتشارات کتاب‌فروشی خیام.
- دهخدا، علی‌اکبر (1346). لغت‌نامه دهخدا. جلد 1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- زیدری نسوی، شهاب‌الدین محمد(1389). نفثة المصدور. چاپ سوم، تصحیح و توضیح امیرحسین یزدگردی. تهران: انتشارات توس.
- سعدی شیرازی، مشرف الدین مصلح بن عبدالله(1373). گلستان. چاپ نهم، به کوشش خلیل خطیب رهبر. تهران: انتشارات صفی علیشاه.
- شعاری نژاد، علی‌اکبر (بی‌تا). فرهنگ علوم رفتاری. تهران: انتشارات امیرکبیر.
- طباطبائی مؤتمنی، منوچهر (1370). آزادی‌های عمومی و حقوق بشر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- طبری، محمد بن جریر (1385). تاریخ طبری: تاریخ الرّسل و الملوک جلد دوم و سوم. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: انتشارات اساطیر، چاپ ششم.
- قبادیانی مروزی، ناصرخسرو (1356). سفرنامه. به کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: انتشارات زوّار.
- گردیزی، ابوسعید عید الحیّ بن الضحاک ابن محمود (1347). زین الاخبار. به مقابله تصحیح و تحشیه و تعلیق عبدالحی حبیبی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
- گروسی، سعیده (1388). بررسی رابطه اعتماد اجتماعی و احساس امنیت. تهران: مرکز تحقیقات و مطالعات صداوسیما.
- مسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین (1356). مروج الذهب و معادن الجوهر، جلد اول، چاپ دوم، ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- معین، محمد (1371). فرهنگ فارسی (متوسط). جلد اول و چهارم، چاپ هشتم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
- مقدس، روح‌الله (1390). سیمای پلیس در ادبیات فارسی. چاپ اول، تهران.
- منصور نژاد، محمد (1382). امنیت اجتماعی از دیدگاه اسلام (قرآن کریم و سیره معصومین)، امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری (مدظله). چاپ اول، تهران: معاونت امنیتی و انتظامی وزارت کشور.
- نظام الملوک طوسی، حسن بن علی، ابوعلی ملقب به نظام الملک طوسی (1364)، سیاست‌نامه. چاپ سوم. به کوشش دکتر جعفر شعار. تهران: انتشارات سپهر.
- همدانی، سید علی (1358). ذخیره الملوک. به تصحیح و تعلیق سید محمد انواری. تبریز: انتشارات مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران.
-Jones, Richard Wyne. (1999), Security, Strategy, and Critical Theory, London, Lynne Rienner Publications.
-Maslow, A.H. (1952), manual for the security – insecurity Inventory.California Consulting Psychological press.