تعیین عوامل راهبردی مؤثر بر پیشگیری از جرایم سایبری با رویکرد دلفی فازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 معاون آموزش استان

2 کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین، قزوین، ایران

3 دکتری آینده‌پژوهی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: ویژگی‌های محیط سایبر و در نتیجة آن پیچیده‌تر شدن جرایم سایبری موجب زمان‌بر و هزینه‌بر شدن کشف این جرایم شده است در نتیجه توجه به پیشگیری از جرایم سایبری از اهمیت بالایی برخوردار می‌باشد؛ هدف از این پژوهش تعیین عوامل راهبردی مؤثر بر پیشگیری از جرایم سایبری است.
روش‌شناسی: روش پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش اجرا، توصیفی- پیمایشی است. جامعة آماری این پژوهش را خبرگان پلیس فتا ناجا به تعداد 15 نفر تشکیل می‌دهند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامة محقق ساخته است که پایایی پرسشنامه از روش ضریب آلفای کرونباخ با مقدار 0/89 و روایی پرسشنامه با روش محتوایی تأیید شد همچنین با استفاده از روش دلفی فازی، در دو مرحله به جمع‌آوری اطلاعات از خبرگان مورد نظر اقدام گردید و کلیدی‌ترین آنها انتخاب شدند. با توجه به ماهیت این پژوهش، جهت تجزیه و تحلیل داده‌های گردآوری شده از روش دلفی فازی و از نرم افزارهای Excel و Spss استفاده گردید.
یافته‌ها: یافته‌های این پژوهش نشان داد که مهمترین عوامل راهبردی مؤثر بر پیشگیری از جرایم سایبری، در 31 عامل و 7 گروه شامل عوامل فرهنگی، عوامل اجتماعی، عوامل فنی، عوامل ایجابی، عوامل سلبی، عوامل درون سازمانی و عوامل برون سازمانی می‌باشند.
نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج پژوهش، فرهنگ‌سازی و تولید رسانه‌ای، آگاه‌سازی خانواده‌ها، استفاده از ابزارهای امنیتی توسط کاربران، در اختیار داشتن نیروهای متخصص و آموزش دیده از جمله عوامل مؤثر و نقش آفرین در پیشگیری از جرایم سایبری می‌باشند که بایستی در طراحی و انتخاب برنامه‌ریزی‌های راهبردی مناسب مورد توجه ویژه قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها


-     اسدی‌فرد، محمد؛ ذوالفقاری، حسین؛ دعاگویان، داود و هندیانی، عبدالله (1396). مؤلفه‌ها و شاخصه‌های تعاملات اجتماعی پلیس در مدیریت انتظامی پیشگیری از جرم، 8(51)، صص 1- 28. بازیابی از:
http://journals.police.ir/article_12036.html
-     اسلامی، ابراهیم (1395). جایگاه حمایت از بزه‌دیدگان جرائم سایبری در مقررات کیفری حقوق داخلی و حقوق بین الملل. پژوهشنامة حقوق اسلامی، 17(1)، صص 157- 182. بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=312532
-     اعلایی، مهدی؛ حاجی آقائی کشتلی، مصطفی و عموزاد خلیلی، حسین (۱۳۹۵). بررسی روش‌ها و شگردها در کلاهبرداری‌های نوین اینترنتی. کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در علوم مهندسی، تهران. بازیابی از:
https://civilica.com/doc/506515/
-     اکبری جبلی، سعید (1399). پلیس و رویکردهای پیشگیری از وقوع جرم. نشریه علمی دانش انتظامی سیستان و بلوچستان، 11(34)، صص 26- 47. بازیابی از:
http://sbl.jrl.police.ir/article_94311.html
-     باباغیبی ازغندی، علی رضا (1391). الگویی نوین برای پیشگیری از جرایم فضای سایبر. فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، 8(26)، صص 143- 168. بازیابی از:
http://cps.jrl.police.ir/article_13591.html
-     بهره‌مند، حمید و داودی، ذوالفقار (1397). پیشگیری اجتماعی از جرایم امنیتی- سایبری. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 48(1)، صص 27- 46. بازیابی از:
https://jqclcs.ut.ac.ir/article_67464.html
-     بهره‌مند، حمید؛ کوره پز، حسین محمد و سلیمی، احسان (1393). راهبردهای وضعی پیشگیری از جرایم سایبری. دو فصلنامه آموزه‌های حقوق کیفری، 11(7)، 147- 176. بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=241594
-     توکلی، فخرالدین و شاه محمدی غلامرضا (1397). تأثیر مدیریت فناوری اطلاعات در پی جویی جرائم سایبری. فصلنامة پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، 13(2)، صص 129- 148. بازیابی از:
http://icra.jrl.police.ir/article_18852.html
-     جزایری، سیدعباس؛ نعمت اللهی، میثم و امیریان فارسانی، امین (1398). پیشگیری از جرایم سایبری و محدودیت های حاکم بر آن. فصلنامه علمی- حقوقی قانون یار، 3(12)، صص 9- 24. بازیابی از:
 https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=50582    
-     جعفری، مریم و سلیمانی، فرزاد (1397). نقش پلیس در تأمین امنیت و سالم سازی فضای سایبر با رویکرد پیشگیری اجتماعی از جرایم سایبری. فصلنامه دانش انتظامی زنجان، 8(29)، صص 85- 109. بازیابی از:
 http://journals.police.ir/article_92872.html  
-     جلالی، علی اکبر (1391). رفتارشناسی مجرمان در فضای سایبر. فصلنامه کارآگاه، 6(21)، صص 6-25. بازیابی از:
http://journals.police.ir/article_10464.html
-     حسین پور، جعفر و ترکمان، زکریا (1395). بررسی نقش شیوه‌های فرهنگی پیشگیری از جرایم اخلاقی در فضای مجازی. فصلنامة انتظام اجتماعی، 8(4)، صص 137- 156. بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=298042                  
-     خانیکی، هادی و  بابائی، محمود (1390). فضای سایبر و شبکه‌های اجتماعی؛ مفهوم و کارکردها. فصلنامۀ انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی، 1(1)، صص 71- 96. بازیابی از:         
https://irandoc.ac.ir/sites/fa/files/attach/article/829-2541-1-pb.pdf                
-     خلفی، ابوذر (1394). پیشگیری از جرایم سایبری با محوریت جرم‌یابی. فصلنامۀ کارآگاه، 9(34)، صص 23- 38. بازیابی از:
http://det.jrl.police.ir/article_10698.html  
-     درویشی، صیاد (1396). بررسی دانش و مهارت مورد نیاز پلیس در پیشگیری وضعی از جرم. فصلنامه پژوهش‌های دانش انتظامی، 19(71)، صص 47- 68. بازیابی از:
journals.police.ir/article_11442.html                                                                         
-     دستور، علی و ملکی، عزیزاله (1393). وظایف پلیس در پیشگیری از جرایم سایبری (موانع و چالش‌ها). فصلنامه علمی دانش انتظامی مرکزی، (6)، صص 37- 64. بازیابی از:
 http://markazi.jrl.police.ir/article_14273.html
-     رضوی، محمد (1386). جرایم سایبری و نقش پلیس در پیشگیری از این جرایم و کشف آن‌ها. فصلنامه دانش انتظامی، 9(1)، صص 120- 140. بازیابی از:
https://www.sid.ir/Fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=74998
-     روضه‌ای، منصور؛ توانبخش، جعفر و حسن زاده کرد احمد، حمید (1396). ابزارهای پیشگیری از جرایم نوظهور در فضای مجازی. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات امنیت اجتماعی، 8(50)، صص 1- 22. بازیابی از:
http://sss.jrl.police.ir/article_12027.html
-     شاه‌محمدی، غلامرضا و تاهو، منصور (1393). بررسی شیوه‌های پیشگیری از جرایم سایبری؛ مبتنی بر فناوری اطلاعات. فصلنامة پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، 9(3)، صص 99- 120. بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=251136
-     شایگان، فریبا (1395). نقش سازمان‌های مردم نهاد در پیشگیری اجتماعی از جرم (با تأکید بر نهادهای مذهبی). فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، 11(39)، صص 9- 41. بازیابی از:
http://cps.jrl.police.ir/article_13678.html
-     صبوری، رضا و ثقفی، کامیار (1397). بررسی جرائم سایبری حوزه اجتماعی و راهبردهای پیشگیری و مقابله با آن در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامة علمی امنیت ملی، 9(34)، صص 125- 152. بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=514653
-     عابدی، صادق و عریانی، بهاره (1395). عوامل مؤثر بر ایجاد پدیده شلاق چرمی در زنجیره تأمین: مطالعه موردی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه قزوین. فصلنامه پژوهش‌های سیاستگذاری و برنامه‌ریزی انرژی، 2(5)، صص 75- 95. بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=351849
-     عابدینی، زین العابدین (1388). جرم در فضای مجازی، ضرورت آینده پژوهی. فصلنامه علمی کارآگاه، 3(9)، صص 144- 156. بازیابی از:
 http://det.jrl.police.ir/article_10586.htm
-     عرب انصاری، مهدی (1394). آینده‌پژوهی و پیشگیری از جرم. فصلنامه دانش انتظامی سیستان و بلوچستان، 6(14)، صص 43- 64. بازیابی از:
  http://journals.police.ir/article_15664.html     
-     عرب، علیرضا؛ جعفر نژاد چقوشی، احمد و قاسمیان صاحبی، ایمان (1396). مدل‌سازی شاخص‌های سنجش تاب‌آوری تأمین‌کنندگان با رویکرد خبره محورتفسیری: گامی در جهت افزایش بهروه‌وری صنعت قطعه‌سازی خودرو. فصلنامه مدیریت بهره‌وری، 12(46)، صص 7- 37. بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=495232
-     عشایری، طاها و نامیان، فاطمه (1397). فرا تحلیل عوامل مؤثر بر پیشگیرى از وقوع جرم. فصلنامة پژوهش‌هاى مدیریت انتظامى، 14(1)، صص 33- 54. بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=472341
-     فتحیان، محمد و مهدوی نور، سید حاتم (1389). مبانی و مدیریت فناوری اطلاعات. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.
-     فرهادی آلاشتی، زهرا و جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا (1395). نقض آزادی جریان اطلاعات در فرآیند پیشگیری موقعیت مدار از جرائم سایبری. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 5(18)، صص 69- 100. بازیابی از:
http://jclr.atu.ac.ir/article_7400.html
-     کاهدی، شهربانو و شرفی تبار، بهنام (1395). جایگاه پلیس فتا در پیشگیری از جرم در فضای مجازی. فصلنامۀ دانش انتظامی پلیس استان مرکزی، 6(1)، صص 83- 114. بازیابی از:
http://journals.police.ir/article_14323.html
-     محمدی برزگر، جعفر؛ بختیاری، لطفعلی؛ محمدی مقدم، یوسف و شاه محمدی، غلامرضا (1398). شناسایی ابعاد و مؤلفه های پیشگیری از جرائم علیه عفت و اخلاق عمومی در فضای مجازی. پژوهش نامه نظم و امنیت انتظامی، 12(4)، صص 205- 232. بازیابی از:
http://osra.jrl.police.ir/article_93538.html
-     محمدی برزگر، جعفر؛ بختیاری، لطفعلی؛ محمدی مقدم، یوسف و شاه محمدی، غلامرضا (1399). بررسی وضعیت موجود و مطلوب پیشگیری از جرائم منافی عفت و اخلاق عمومی در فضای سایبر. پژوهش نامه نظم و امنیت انتظامی، 13(3)، صص 103- 128. بازیابی از:
http://journals.police.ir/article_94344.html
-     محمدی، سهیلا و جوانبخت، محمد (1395). فضای سایبری امن (بررسی نقش پلیس و ارائه شیوه‌های کاربردی پیشگیری از جرایم سایبری). دانش انتظامی خراسان رضوی، 8(33)، صص 25- 48. بازیابی از:
http://journals.police.ir/article_15186.html
-     محمدی، علی (1398). نقش و جایگاه پلیس در سیاست جنایی ایران در پیشگیری از جرائم سایبری. فصلنامة دانش انتظامی خراسان جنوبی، 8(1)، صص 96- 115. بازیابی از:
http://journals.police.ir/article_20490.html
-     مقیمی، مهدی (1397). پیشگیری اجتماعی از جرائم سایبری (در پرتو اجماع بین‌المللی بر منشورهای رفتاری). فصلنامة پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، 13(3)، صص 81- 100. قابل بازیابی از:
http://icra.jrl.police.ir/article_20152.html
-     Casey, E. (2011). Digital evidence and computer crime: Forensic science, computers, and the internet. Academic press.
-     Dashora, K. (2011). Cyber crime in the society: Problems and preventions. Journal of Alternative Perspectives in the social sciences, 3(1), 240-259. Retrieved from:
https://www.japss.org/upload/11._Dashora%5B1%5D.pdf
-     Furnell, S. (2003, July). Cybercrime: vandalizing the information society. In International Conference on Web Engineering (pp. 8-16). Springer, Berlin, Heidelberg. Retrieved from:
https://link.springer.com/chapter/10.1007/3-540-45068-8_2
-     McGuire, M., & Dowling, S. (2013). Cyber crime: A review of the evidence. Summary of key findings and implications. Home Office Research report, 75.
-     Okutan, A. (2019). A framework for cyber crime investigation. Procedia Computer Science, 158, 287-294. Retrieved from:
https://doi.org/10.1016/j.procs.2019.09.054
-     Poonia, A. S., Bhardwaj, A., & Dangayach, G. S. (2011). Cyber Crime: Practices and Policies for Its Prevention. In The First International Conference on Interdisciplinary Research and Development, Special No. of the International Journal of the Computer, the Internet and Management (Vol. 19, pp. 1-5). Retrieved from:
http://www.ijcim.th.org/SpecialEditions/v19nSP1/02_49_23A_Ajeet%20Singh%20Poonia_[9].pdf
-     Prasanthi, M. L., & Ishwarya, T. A. (2015). Cyber Crime Prevention & Detection. IJARCCE, 4(3), 45-48. Retrieved from:
DOI 10.17148/IJARCCE.2015.4311