ارزشیابی اثربخشی آموزش مهارت‌های زندگی در زندان‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی

2 سازمان سنجش آموزش کشور

3 کارشناس پژوهش

چکیده

زمینه و هدف: یکی از راه‎های افزایش کیفیت سلامت روانی- اجتماعی و کاهش تنش‎های زندگی اجتماعی و شغلی، کمک به افراد برای رشد و گسترش مهارت‎های مورد نیاز برای ایجاد یک زندگی مطلوب است. هدف پژوهش حاضر ارزیابی میزان اثربخشی آموزش مهارت‎های زندگی به زندانیان است.
روش­ شناسی: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ شیوه گردآوری داده­ ها، توصیفی از نوع پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش 60 نفر از زندانیان و 30 نفر از کارکنان(مدیران ارشد و رؤسای ادارات) اداره کل و زندان‎های بوشهر بودند که به پرسشنامه­ ارزیابی اثربخشی آموزش مهارت‌های زندگی را که در یک بازه 2 ساله اجرا شده بود پاسخ دادند. به‎منظور تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی و آمار استنباطی شامل آزمونt  تک نمونه­ ای، تحلیل واریانس و آزمون t گروه‌های مستقل استفاده شد.
یافته­ ها: یافته­ های پژوهش نشان داد که آموزش­ مهارت­های زندگی به زندانیان بر اساس مدل پاتریک در ابعاد واکنش مثبت به مهارت­های زندگی (t=39/478)، افزایش دانش مهارت­های زندگی (t=49/505)، بهبود قابلیت کاربست مهارت­های زندگی (t=36/700) و تحقق اهداف مهارت­های زندگی (t=33/694) اثربخش بوده است. همچنین بین دیدگاه کارکنان مرد و زن در خصوص اثربخشی آموزش مهارت­ های زندگی به زندانیان (t=/130) تفاوت معنی‏ دار بود، اما به لحاظ وضعیت تأهل (t=0/933)، تفاوت معنی‎دار نبود. بر اساس نتایج تحلیل واریانس، بین دیدگاه کارکنان در خصوص اثربخشی این آموزش‏ها به لحاظ میزان تحصیلات (951/2F=)، تفاوت معنادار بود، اما به لحاظ وضعیت استخدامی (F=0/017) و سابقه کار (F=0/214)، تفاوت معناداری مشاهده نشد.
نتیجه­ گیری: شرکت در دوره آموزش مهارت‎های زندگی به زندانیان در واکنش مثبت به مهارت­ های زندگی، افزایش دانش مهارت­ های زندگی، بهبود قابلیت کاربست مهارت­ های زندگی درجهت کاهش رفتارهای نابهنجار و پرخطر و تحقق اهداف مهارت­ های زندگی مؤثر بوده است.      

کلیدواژه‌ها


-     آقاجانی، محمدجواد؛ اکبری، بهمن و مقتدر، لیلا (1397). تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی بر عزت نفس و پریشانی روانی زنان معتاد با تأکید بر مفاهیم نهج‌البلاغه. دوره 13، شماره 27، صص 230-211. قابل بازیابی از:
https://civilica.com/doc/320712/
-     احمدی طهور سلطانی، محسن؛ عسگری، محمد و توقیری، آمینه (1392). اثربخشی آموزش مهارت­های زندگی بر کاهش عوامل خطرساز و افزایش عوامل محافظت­کننده سوء مصرف مواد در نوجوانان کانون اصلاح و تربیت. فصلنامه اعتیاد پژوهی سوء مصرف مواد، 7(27)، صص 160-149. قابل بازیابی از:
http://etiadpajohi.ir/article-1-232-fa.html
-     احمدی، امیر حسین؛ صفوت، محمد صادق؛ صداقت، علی و صالحی، فریبا (1393). بررسی اثربخشی آموزش مهارت‌های زندگی بر واکنش‏های هیجانی زنان زندانی. تهران: اولین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی. قابل بازیابی از:
https://civilica.com/doc/320712/
-     امیدیان، مهدی؛ شریفی، علی اکبر؛ صفاریان، مجید و علی اکبری دهکردی، مهناز (1395). بررسی اثربخشی آموزش گروهی کنترل خشم به شیوه عقلانی، رفتاری و عاطفی بر کاهش پرخاشگری زندانیان مرد زندان مرکزی شهرکرد. دوفصلنامه علمی- پژوهشی روان‎شناسی بالینی و شخصیت (دانشور رفتار)، دوره 14، شماره 2، پیاپی 27، صص17-19. قابل بازیابی از:
DOI: 10.22070/14.2.7
-     انصاری، محمدرضا؛ صیادی، قاسم؛ علمیردانی، پریسا؛ رضایی، امیر محمد و باقری، لیلا (1395). آسیب‎شناسی دوره‎های آموزشی زندانیان در محل ندامتگاه‏های استان زنجان. پنجمین همایش ملی و چهارمین همایش بین‌المللی مهارت‌آموزی و اشتغال، تهران: سازمان آموزش فنی و حرفه‎ای. قابل بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/seminar/ViewPaper.aspx?ID=30349
-     باقری، خدیجه؛ میرزائیان، بهرام و فخری، محمدکاظم (1396).اثربخشی آموزش مهارت‎های زندگی (کنترل خشم، جرأت‌ورزی و ارتباط مؤثر) بر سرسختی و راهبردهای مقابله‎ای نوجوانان بی‎سرپرست. مجله ایده‎های نوین روان‎شناسی، دوره اول، شماره دوم، صص 55-62. قابل بازیابی از:
http://jnip.ir/article-1-95-fa.html
-     جباری، لیلا؛ سالخورده، یداله و بالاگبری، زهره (1396). اثربخشی آموزش مهارت­های زندگی بر کاهش رفتارهای پرخطر مددجویان زندانی با هدف ایجاد نظم و امنیت در جامعه. اولین کنفرانس ملی پژوهش­های نوین ایران و جهان در روانشناسی و علوم تربیتی، حقوق و علوم اجتماعی. قابل بازیابی از:
https://civilica.com/doc/660108/
-     حسن‎پور حسن‎آبادی، حسن (1393). اثربخشی آموزش مهارت‌های زندگی بر کمرویی در بین نوجوانان مراجعه‌کننده به واحد مددکاری زندان شهرستان تایباد. مجله اصلاح و تربیت، شماره 145، صص 9-19. قابل بازیابی از:
http://noo.rs/rrLkX
-     حسینی، سید مهدی (1390). اثربخشی آموزش گروهی هوش هیجانی (حل مسئله و کنترل خشم) بر سلامت روان جوانان مجرم زندان عادل آباد شیراز. پایان‌نامه دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، دانشکده علوم تربیتی و روان‎شناسی.
-     خانی، عباس و حسینیان سراجه‎لو، فرج (1393). اثربخشی درمان شناختی رفتاری در کاهش خشم و نشخوار خشم در زندانیان زندان اردبیل. رویش روان‎شناسی، سال 3، شماره 9، صص 79- 96. قابل بازیابی از:
http://frooyesh.ir/article-1-53-fa.html
-     دانشمند، بدرالسادات و لطفی‎زاده، علی (1393). بررسی تأثیر آموزش مهارت‎های زندگی بر امید به زندگی و عزت نفس زندانیان زندان داراب. تهران: اولین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی. قابل بازیابی از:
https://civilica.com/doc/320806
-     دهستانی، مهدی؛ مهدوی، سیده عاطفه؛ پسندیده، محمدمهدی و نیک‎نفس، خدیجه (1398). اثربخشی آموزش مهارت‌های خودمدیریتی بر رفتار قلدری و مقبولیت اجتماعی دانش‌آموزان پسر زندانی شهر تبریز. مجله روانشناسی تربیتی، سال پانزدهم، شماره، 53،  صص161-181. قابل بازیابی از:
DOI: 10.22054/jep.2020.40923.2637
-     دهقانی، محمدحسین؛ دهقانی تفتی، عباسعلی و رعدآبادی، مهدی (1398). ارزیابی اثربخشی آموزش دوره احیاء قلبی-ریوی بر اساس مدل کرک پاتریک، نشریه آموزش پرستاری، نشریه آموزش پرستاری، دوره 8، شماره 3، صص 34-38. قابل بازیابی از:
-     دیندار، الهام؛ مهدوی، محمدصادق و سیدمیرزایی، سیدمحمد (1397). بررسی رابطه بین مهارت­های زندگی و طلاق عاطفی (مورد مطالعه: افراد متأهل شهر شیراز در سال 1396-1395). فصلنامه علمی پژوهشی زن و جامعه، سال 9، شماره 4، صص 176-153. قابل بازیابی از:
http://jzvj.miau.ac.ir/article_3284.html
-     سخاوت، محمدسعید (1393) اثربخشی آموزش مهارت‎های زندگی به شیوه گروهی بر کاهش پرخاشگری زندانیان مخل نظم، پایان‎نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی.
-     شریفی‏نیا محمدحسین؛ افروز، غلامعلی و رسول‎زاده طباطبایی، سیدکاظم (1386). مقایسه اثربخشی دو روش درمان یکپارچه توحیدی و شناخت‌درمانی در کاهش رفتار مجرمانه زندانیان زندان مرکزی قم. فصلنامه روان‏شناسی تربیتی، دوره 37، شماره 3، صص 41- 72. قابل بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=86990
-     صحرانورد نشتیفانی، یونس؛ ملکی، حسن ؛ فیاض، ایرندخت و رضوانی، جمشید (1398). برنامه آموزش مهارت­های زندگی پیشگیری از جرم و رفتارهای پرخطر، تسهیل امنیت اجتماعی. فصلنامه علمی مطالعات پیشگیری از جرم، سال 14، شماره 51، صص 85-61. قابل بازیابی از:
 http://cps.jrl.police.ir/article_92216.html
-     طارمیان، فرهاد و مهیار، امیرهوشنگ (1388). اثربخشی برنامه آموزش مهارت­های زندگی به منظور پیشگیری از مصرف موادمخدر در دانش­آموزان دوره راهنمایی. مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی زنجان، دوره 6، (65)، صص88-77. قابل بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=93371
-     عزیزی، نعمت‎الله؛ ملکی، حاتم؛ جعفری، محمد و فلاحی، حمید (1393). ارزیابی اثربخشی آموزش‌های فنی‌ و حرفه‌ای در بهبود وضعیت زندگی و کاهش تکرار جرم در میان زندانیان. فصلنامه مهارت‎آموزی، ۷ (۲۶)، صص۳۰-۴۴. قابل بازیابی از:
http://faslnameh.irantvto.ir/article-1-271-fa.html
-     فتحی، نبی؛ شاهمرادی، مراد و شیخی، سعید (1394). تأثیر آموزش مهارت­های زندگی بر سلامت روان و سازگاری فردی- اجتماعی دانش­آموزان پسر سال اول متوسطه شهرستان شوس. نشریه مطالعات آموزشی مرکز مطالعات و توسعه آموزش پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ارتش، سال چهارم، شماره اول، صص 10-1. قابل بازیابی از:
 http://nama.ajaums.ac.ir/article-1-41-fa.html
-     قشلاقی، امین؛ شمسی، عباس و میرمهدی، سیدرضا (۱۳۹۴). تأثیر فراگیری مهارت‎های زندگی بر سازگاری روانی زنان زندانی. دومین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی سروش حکمت مرتضوی. قابل بازیابی از:
https://civilica.com/doc/394466/
-     کاظمی، علی (1393). بررسی تأثیر آموزش مهارت‏های زندگی در افزایش امید به زندگی محکومان حبس به ابد ندامتگاه مواد مخدر استان مازندران. مجله رسانه‎های نوین و آموزش، سال اول، شماره 3، صص 67 – 72. قابل بازیابی از:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1061857/
-     محمدی، سید محمد‎علی؛ کجباف، محمد باقر و عابدی، محمدرضا (1393). بررسی اثربخشی درمان یکپارچه توحیدی بر میزان پرخاشگری زندانیان قم. روان‏شناسی دین، سال هفتم، شماره سوم، پیاپی 27، صص47 -64. قابل بازیابی از:
http://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/275
-     محمدی پور، محمد و جمعه‌نیا، سکینه (1397). تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی بر سلامت روانی و عملکرد حرفه‌ای معلمان. مجله سلامت اجتماعی، دوره پنجم، شماره 3، صص 236 - 244. قابل بازیابی از:
http://dx.doi.org/10.22037/ch.v5i3.18336.
-     مشکی، مهدی و اصلی­نژاد، محمدعلی (1392). آموزش مهارت­های زندگی و رفتارهای پیشگیری­کننده از سوء مصرف مواد در دانشجویان: یک مطالعه طولی. مجله دانشگاه علوم پزشکی فسا، سال سوم، شماره 3، صص 201-194. قابل بازیابی از:
http://journal.fums.ac.ir/article-1-354-fa.html
-     میرزایی، سیدحسین و حسنی، جعفر (1394). اثربخشی آموزش مهارت­های زندگی در راهبردهای نظم­جویی شناختی هیجان نوجوانان. مجله دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، دوره 7 (2)، صص 417-405. قابل بازیابی از:
DOI: 10.29252/jnkums.7.2.405
-     میری، انور (1398). اثربخشی آموزش مهارت­های زندگی بر تندرستی اجتماعی و سلامت عمومی دانشجو معلمان دانشگاه فرهنگیان استان کردستان. نشریه مدیریت ارتقای سلامت، دوره 8، شماره 3، صص 26-20. قابل بازیابی از:
http://jhpm.ir/article-1-1009-fa.html
-     نوروزاده، رضا و عظیمی سوران، زینب (1395). شیوه‏های درست و کارآمد آموزش مهارت‎های زندگی و اجتماعی به دانشجویان در راستای کاهش آسیب‎های زندگی. فصلنامه علمی- پژوهشی تدریس پژوهی، سال چهارم، شماره اول، صص 123- 145. قابل بازیابی از:
http://trj.uok.ac.ir/article_42979.html
-     هادی زاده میانگله، سیده معصومه؛ کلایی نژاد، محسن؛ بهروزی، سیامک؛ دهقانی، بهناز و آقامحله، اسمعیل (1396). اثربخشی آموزش مهارت‎های زندگی بر بهبود کیفیت زندگی و سبک‎های مقابله‌ای افراد تحت درمان متادن. تهران: چهارمین کنفرانس بین‏المللی نوآوری‏های اخیر در روان‎شناسی، مشاوره و علوم رفتاری. قابل بازیابی از:
https://civilica.com/doc/670443
-     یوسف زاده، محمدرضا و علیمردانی، اکرم (1396). ارزشیابی اثربخشی دوره آموزشی عملیات انتظامی براساس مدل کرک پاتریک. فصلنامۀ انتظام اجتماعی، سال نهم، شماره اول، صص23-46. قابل بازیابی از:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=316475
-     Anil, V. (2014). Parents-teachers' partnership in strength and value based education: Life skills module. indian Journal of Health and Wellbeing, 5(10), 1249. Retrieved from:
http://www.i-scholar.in/index.php/ijhw/article/view/88825
-     Azemi, F. (2020). The impact of the prison environment on behavioral changes of inmates: a study of inmates in Kosovo and Finland. Journal of Criminological Research, Policy and Practice. Retrieved from:
 https://doi.org/10.1108/JCRPP-01-2020-0010
-     Botvin, G. J., & Griffin, K. W. (2004). Life skills training: Empirical findings and future directions. Journal of primary prevention, 25(2), 211-232. Retrieved from:
https://doi.org/10.1023/B:JOPP.0000042391.58573.5b
-     Buchert, L. (2014). Learning needs and life skills for youth: An introduction. International Review of Education, 60(2), 163-176. Retrieved from:
https://doi.org/10.1007/s11159-014-9431-3
-     Cassidy, K., Franco, Y., & Meo, E. (2018). Preparation for Adulthood: A Teacher Inquiry Study for Facilitating Life Skills in Secondary Education in the United States. Journal of Educational Issues, 4(1), 33-46. Retrieved from:
https://doi.org/10.5296/jei.v4i1.12471
-     Gheitarani, B., Imani, S., Sadeghi, N., & Ghahari, S. (2017). Effectiveness of life skills training on self-efficacy and emotional intelligence among high school students in Urmia. Social Determinants of Health, 3(3), 160-166. Retrieved from:
https://doi.org/10.22037/sdh.v3i3.18053
-     Hashemi, L., Ahmadi, A., & Koushesh, Z. (2014). Effectiveness of life skill training on prisoners’ mental adjustment. Retrieved from:
https://www.researchgate.net/publication/282574647_Reef_Resources_Assessment_and_Management_Technical_Paper_
-      Jain, R., & Goyal, S. (2014). Assessment of certain life skills among high school adolescents of Jaipur district. Indian Journal of Health and Wellbeing, 5(10), 1191. Retrieved from:
http://www.i-scholar.in/index.php/ijhw/article/view/88790.
-      Jolley, M. (2018), "Rehabilitating prisoners: the place of basic life skills programmes", Safer Communities, Vol. 17 No. 1, pp. 1-10.
-     Jolley, M. (2018). Rehabilitating prisoners: the place of basic life skills programmes. Safer Communities. Retrieved from:
https://doi.org/10.1108/SC-02-2017-0009
-     Kurian, A., & Kurian, T. (2014). The nexus of life skills and social work practice​. Social Work Chronicle, 3(1/2). Retrieved from:
http://www.publishingindia.com/swc/42/the-nexus-of-life-skills-and-social-work- practice/329/2401/
-     Rönnlund, M., Ledman, K., Nylund, M., & Rosvall, P. Å. (2019). Life skills for ‘real life’: How critical thinking is contextualised across vocational programmes. Educational Research, 61(3), 302-318. Retrieved from:
https://doi.org/10.1080/00131881.2019.1633942
-     Sachitra, V., & Wijewardhana, N. (2020). The road to develop prisoners’ skills and attitudes: an analytical study of contemporary prison-based rehabilitation programme in Sri Lanka. Safer Communities.
https://doi.org/10.1108/SC-01-2019-0002
-     Smith, E. A., Swisher, J. D., Vicary, J. R., Bechtel, L. J., Minner, D., Henry, K. L., & Palmer, R. (2004). Evaluation of life skills training and infused-life skills training in a rural setting: Outcomes at two years. Journal of Alcohol and Drug Education, 48(1), 51-70. Retrieved from:
https://eric.ed.gov/?id=EJ699204
-     Sreehari, R. Joseph, T. R. Nair, A. R. & Rathakrishnan. (2013). Fostering resilience among children: A life skills intervention. Indian Journal of Positive Psychology, 4(4), 518-520.
-     Sreehari, R., Thomas, J. R., Nair, A. R., & Rathakrishnan, B. (2013). Fostering resilience among children: A life skills intervention. Indian Journal of Positive Psychology, 4(4), 518. Retrieved from:
http://52.172.152.24/index.php/ijpp/article/view/49974
-     Sorensen, G., Gupta, P. C., Nagler, E., & Viswanath, K. (2012). Promoting life skills and preventing tobacco use among low-income Mumbai youth: effects of Salaam Bombay Foundation intervention. Plos one, 7(4), e34982. Retrieved from:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3327682/
-     Somasundaram, T. (2018). Effectiveness of life skill training (education) program: A study with reference to management students at bangalore. Research Guru: Online Journal of Multidisciplinary Subjects (Peer Reviewed), Volume12, Issue-1(June): 937-949. Retrieved from:
https://www.researchgate.net/publication/332727558
-     United Nations International Children's Emergency Fund (UNICEF). (2012). Global Life Skills Education Evaluation, United Nations Children’s Fund, New York: Evaluation office report: Preface. Retrieved from:
https://www.unicef.org/evaldatabase/index_66242.html
-     Zaki M.A, Khoshouei M.S. (2013). Factors Affecting Social Well-Being of The Residents of The City of Isfahan. Retrieved from:
https://www.sid.ir/en/journal/ViewPaper.aspx?id=354321
-     Zollinger, T. W., Saywell Jr, R. M., Muegge, C. M., Wooldridge, J. S., Cummings, S. F., & Caine, V. A. (2003). Impact of the life skills training curriculum on middle school students tobacco use in Marion County, Indiana, 1997–2000. Journal of School Health, 73(9), 338-346. Retrieved from:
https://doi.org/10.1111/j.1746-1561.2003.tb04190.x