تاثیر شبکه های اجتماعی مجازی بر انحرافات اجتماعی زنان

نوع مقاله : طرح پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: در هزاره فناوری اطلاعات، وسایل نوین ارتباطی نقش انکارناپذیری را در زندگی کنشگران اجتماعی ایفا می‌کنند. یکی از ابعاد قابل‌تأمل این رسانه‌ها، مسائل و آسیب‌های اجتماعی ناشی از استفاده از آن‌هاست که بخش عمده آن گریبانگیر زنان است؛ ازاین‌رو این مطالعه، با هدف بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر انحرافات اجتماعی زنان انجام پذیرفته است.
روش‌:این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از حیث ماهیت، توصیفی از نوع پیمایش اجتماعی است. جامعۀ آماری شامل 105 زن بازداشت‌شده در جهرم است که به‌عنوان جمعیت نمونه در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه‌ای محقق‌ساخته با اعتبار محتوایی (از نوع صوری) لازم و پایایی قابل‌اطمینان بالاتر از (0/65)، جمع‌آوری شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون‌های تحلیل واریانس، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیره انجام شد.
یافته‌ها: تحلیل داده‌ها حکایت از این دارد که ارتباط میان متغیرهای تحصیلات، پایگاه اقتصادی اجتماعی، دین‌داری، هدف از عضویت، میزان استفاده و سابقۀ استفاده از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی با متغیر انحراف اجتماعی در سطح 0/05 معنی‌دار است. نتایج معادله رگرسیونی نیز نشان داد که حدود 25 درصد از واریانس متغیر وابسته (R2) توسط متغیرهای مستقل تبیین می‌شود و در این میان، بیشترین تأثیر مربوط به دو متغیر میزان استفاده و سابقۀ استفاده از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی مجازی با مقدار بتای استاندارد (0/404) و (0/320) است.
نتیجه‌گیری: شبکه‌های اجتماعی مجازی، فرصت و انگیزه بیشتری را نسبت به فضای واقعی جامعه، برای تخطی از هنجارهای اجتماعی برای زنان فراهم کرده است؛ پس می‌توان چنین استدلال کرد که شبکه‌های اجتماعی مجازی نقشی اثرگذار و مستقیم درزمینۀ بروز انحرافات اجتماعی زنان دارند.

کلیدواژه‌ها


  • ابراهیم­پور کومله، سمیرا؛ خزایی، کامیان. (1391). آسیب‌های نوپدید؛ شبکه‌های اجتماعی مجازی در کمین خانوادۀ ایرانی. نخستین کنگره فضـای مجازی و آسیب‌های اجتمـاعی نوپدید. تهران: وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، صـص 126-112. قابل بازیابی از:https://civilica.com/doc/268372
  • اخوان ملایری، فائزه؛ نوغانی، محسن؛ مظلوم خراسانی، محمد. (1393). شبکه‌های اجتماعی مجازی و شادکامی. فصلنامۀ رسانه و فرهنگ، 4(2)، صـص 1-24. قابل بازیابی از: https://mediastudy.ihcs.ac.ir/article_1487.html
  • آذری، غلامرضا؛امیدوار، تابان. (1391). بررسی نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی بر سرمایۀ اجتماعی. فصلنامۀ فرهنگ ارتباطات، 2(6)، صـص 209-181. قابل بازیابی از:  http://www.iaujournals.ir/article_510652.html
  • بخشی، بهاره؛نصیری،بهاره؛بختیاری،آمنه و طاهریان،مریم. (1392). نقش و کارکرد شبکه‌های اجتماعی. پژوهشنامه زنان، 4(2)، صـص 37-59.قابل بازیابی از: http://womenstudy.ihcs.ac.ir/article_1071.html
  • حاجی ده‌آبادی، محمدعلی؛ سلیمی، احسان. (1397). علت­شناسی بزه­دیدگی زنان در شبکه‌های اجتماعی؛ مطالعۀ موردی فیس‌بوک. فصلنامۀ پژوهشی زن و جامعه، 9(35)، صـص 142-117.قابل بازیابی از:http://jzvj.miau.ac.ir/article_3193.html
  • دانش ­اناری، حمیدرضا؛ شیخ‌الاسلامی، عباس؛ محمد کوره‌پز، حسین. (1397). تحلیل بزه­دیدگی جنسی زنان در شبکه‌های اجتماعی: نمونه پژوهی تانگو. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 6(22)، صـص 101-65. قابل بازیابی از: https://jclr.atu.ac.ir/article_8489.html
  • رحیمی، محمد؛شکربیگی،عالیه؛ساروخانی،باقر و حضرتی صومعه،زهرا. (1396). بررسی جامعه‌شناختی رابطه شبکه‌های اجتماعی و تغییرات جاری در خانواده‌ها. مطالعات علوم اجتماعی ایران، 13(4)، صـص 1-18. قابل بازیابی از:http://journal.aukh.ac.ir/article_545964.html
  • رضاپور، رؤیا؛ ذاکری، محمدمهدی؛ ابراهیمی، لقمان. (1396). پیش‌بینی خودشیفتگی، ادراک تعاملات اجتماعی و تعارضات زناشویی بر اساس استفاده از شبکه‌های اجتماعی. فصلنامه خانواده پژوهی،13(50)،صـص214-197. قابل بازیابی از: http://jfr.sbu.ac.ir/article_97550.html
  • ستوده، هدایت ­اله. (1380). آسیب‌شناسی اجتماعی. تهران: انتشارات آوای نور.
  • شایگان، فریبا؛ رحیمی، محمد. (1395). بررسی جامعه‌شناختی رابطۀ مصرف شبکه‌های اجتماعی مجازی و گرایش به انحرافات اخلاقی (جوانان 15 تا 29 سال شهر تهران). فصلنامه مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 15(34)، صـص 169-193.قابل بازیابی از:  http://faslname.msy.gov.ir/article_186.html
  • شریفی، سید مهدی؛ شهرستانی، عقیله. (1396). بررسی رابطۀ بین میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی موبایلی و رفتار و اخلاق اجتماعی کاربران با رویکرد دینی. فصلنامه مجله فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 7(24)، صـص 277-298.قابل بازیابی از:  http://ciu.nahad.ir/article_455.html
  • صدیق سروستانی، رحمت­اله. (1386). آسیب‌شناسی اجتماعی (جامعه‌شناسی انحرافات).تهران: انتشارات سمت.
  • طلایی، محمدرضا (1399). رشد ۲.۵ درصدی تعداد کاربران شبکه‌های اجتماعی در ایران. خبرگزاری اقتصادآنلاین.قابل بازیابی از:https://b2n.ir/a47844
  • کاستلز، امانوئل. (1385). عصر اطلاعات: ظهور جامعه شبکه‌ای. ترجمه احمد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران: طرح نو.
  • کردعلیوند، روح­اله؛ میرزایی، محمد. (1397). گونه شناسی جرائم سایبری با نگاهی به جرائم رایانه‌ای و آمار پلیس فتا. مجله حقوق دادگستری، 82(102)، صـص 191-207. قابل بازیابی از: http://www.jlj.ir/article_32738.html
  • محسنی تبریزی، علیرضا. (1383). وندالیسم، مبانی روان‌شناسی اجتماعی، جامعه‌شناسی و روانشناسی وندالیستی در مباحث آسیب‌شناسی و کژرفتاری اجتماعی. تهران: آن.
  • مرادی، شهاب؛رجب پور،مجتبی؛کیان ارثی،فرحناز؛حاجلو،نادر و رادبخش،ناهید. (1393). انگیزه‌های استفاده از شبکه‌های مجازی اجتماعی. مجله فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 4(1)، صـص 95-117. قابل بازیابی از: http://ciu.nahad.ir/article_166.html
  • مرکز افکار سنجی دانشجویان ایران. (1394). عضویت نیمی از ایرانی‌ها در شبکه‌های اجتماعی/ بیش از 20 میلیون نفر در تلگرام. خبرگزاری ایسنا. قابل بازیابی از: https://www.isna.ir/news/94101005345
  • مقدس­ زاده، حسن؛ صفاهیه، هاجر. (1396). سواد رسانه‌ای و آگاهی از آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی. مطالعات رسانه‌ای، 12(3)، صـص 35-25.قابل بازیابی از: https://mediastudies.srbiau.ac.ir/article_11739.html
  • ممتاز، فریده. (1381). انحرافات اجتماعی، نظریه‌ها و دیدگاه‌ها. تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ اول.
  • یاراحمدی، سعید؛ زارعی، فاطمه. (1398). پیامدهای حضور در شبکه‌های اجتماعی آنلاین بر زندگی زوجین مطالعه کیفی. فصلنامۀ آموزش و بهداشت و ارتقای سلامت ایران، 7(1)، صـص 45-30. قابل بازیابی از:  https://b2n.ir/a67487
  • Berthon, P. R., Pitt, L. F., Plangger, K., & Shapiro, D. (2012). Marketing meets Web 2.0, social media, and creative consumers: Implications for international marketing strategy. Business horizons, 55(3),pp 261-271. Retrieved from:https://doi.org/10.1016/j.bushor.2012.01.007
  • Bertot, J. C., Jaeger, P. T., & Grimes, J. M. (2010). Using ICTs to create a culture of transparency: E-government and social media as openness and anti-corruption tools for societies. Government information quarterly, 27(3),pp 264-271. Retrieved from:https://doi.org/10.1016/j.giq.2010.03.001
  • Halder, D., & Jaishankar, K. (2011). Online social networking and women victims. Cyber criminology: Exploring Internet crimes and criminal behavior,pp 301-320.
  • Hampton, K. N., Sessions, L. F., Her, E. J., & Rainie, L. (2009). Social isolation and new technology. Pew Internet & American Life Project, 4. Retrieved from:https://www.issuelab.org/resources/11152/11152.pdf
  • Hand, M. M., Thomas, D., Buboltz, W. C., Deemer, E. D., & Buyanjargal, M. (2013). Facebook and romantic relationships: Intimacy and couple satisfaction associated with online social network use. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 16(1),pp 8-13. Retrieved from:https://doi.org/10.1089/cyber.2012.0038
  • Kyung-Shick, C. (2011). Cyber-Routine Activities: Empirical Examination of Online Lifestyle, Digital Guardians, and Computer-Crime Victimization. Cyber Criminology.
  • Marcum, C. D., & Higgins, G. E. (Eds.). (2014). Social networking as a criminal enterprise. CRC Press.
  • Peterson-Besse, J. J., Knoll, J. E., & Horner-Johnson, W. (2019). Internet networks as a source of social support for women with mobility disabilities during pregnancy. Disability and health journal, 12(4),pp 722-726. Retrieved from:https://doi.org/10.1016/j.dhjo.2019.04.003
  • Wang, K., Zhou, M., & Zhang, Z. (2017). Can insecurely attached dating couples get compensated on social network sites?—The effect of surveillance. Computers in Human Behavior, 73,pp 303-310. Retrieved from:https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.03.046
  • William, F. P. (2009). Social networking sites: How to Stay Safe Sites. Multi-State Information Sharing & Analysis Center (MS-ISAC), 6(12),pp 1-5. Retrieved from:http://www.msisac.org