مطالعه زمینه های اجتماعی موثر در بازگشت مجدد به زندان با استفاده از استراتژی داده بنیاد

نوع مقاله : مستخرج از پایان نامه کارشناسی ارشد

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان،کرمان،ایران

2 استادیار گروه مدیریت بحران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان،کرمان،ایران.

3 دانش آموخته رشته جامعه شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان،کرمان،ایران.

چکیده

زمینه و هدف: مسئله بازگشت زندانیان به زندان، همواره یکی از دغدغه‌های اصلی مسئولان قضایی و انتظامی و مدیران زندان‌ها بوده است. هدف اصلی تحقیق حاضر، مطالعۀ زمینه‌های اجتماعی مؤثر بر بازگشت زندانیان به زندان است.
روش‌: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی و از نظر نوع مطالعه از نوع تحقیقات کیفی مبتنی بر روش داده‌بنیاد است. جامعۀ آماری آن شامل همۀ زندانیان با سابقه بازگشت به زندان در زندان مرکزی کرمان می‌باشد. برای انتخاب نمونه از روش نمونه‌گیری هدفمند در دسترس استفاده شده است. مشارکت‌کنندگان در پژوهش را 34 نفر از زندانیان با سابقه جرم و بازگشت به زندان مرکزی شهر کرمان در سال 1399 تشکیل می‌دهند. از مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته به‌عنوان ابزار گردآوری داده‌ها استفاده شده و برای رسیدن به معیار قابلیت اعتماد از سه روش «کنترل یا اعتباریابی توسط اعضا، مقایسه‌های تحلیلی و استفاده از تکنیک ممیزی» بهره گرفته شده است. داده‌ها بر طبق رویه مبتنی بر نظریۀ زمینه‌ای در سه مرحلۀ کُدگذاری باز، انتخابی و گزینشی (محوری) تجزیه‌وتحلیل شده‌اند.
یافته‌ها: سرمایۀ اجتماعی درون‌گروهی، یادگیری جرم در زندان، عدم حمایت نهادی به‌عنوان شرایط علّی و مشغله‌های ذهنی، احساس محرومیت نسبی، یادگیری نامطلوب مهارت‌های زندگی، به‌عنوان بسترهای زمینه‌ساز و وابستگی به مصرف مواد مخدر، فرصت‌های مجرمانه، بی‌توجهی مدنی به‌عنوان شرایط مداخله‌گر، پشتیبانی حمایتی و عاطفی، متقاعدسازی پس از آزادی، تقویت کارآفرینی حمایتی و خدمات مشاوره به زندانیان پس از آزادی به‌عنوان راهبردها و از بین رفتن قبح ارتکاب به جرم، تعاملات بزهکارانه و تنهایی و طرد اجتماعی به‌عنوان پیامدها، شناخته و بررسی شد.
نتیجه‌گیری: نتایج بررسی نشان می‌دهد که بازگشت مجدد زندانیان به زندان از عوامل متعددی تأثیر می‌گیرد که دارای منشأ اجتماعی است و با ساختارها و نظام اجتماعی ارتباط وسیع و تنگاتنگی دارد.

کلیدواژه‌ها


  • استراوس، انسلم وکربین، جولیت. (1391). مبانی پژوهش کیفی، فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمۀ ابراهیم افشار. تهران: نشر نی.
  • اکبری، حسین و سعید صفری. (1397). مطالعۀ بسترهای اجتماعی ابتلا به اچ آی وی / ایدز با استفاده از استراتژی نظریۀ زمینه‌ای. مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد،15(2)،صص105-132. قابل‌بازیابی از:https://b2n.ir/j95806
  • ایمان، محمدتقی. (1391). روش‌شناسی تحقیقات کیفی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • بهروان، حسین و ندا بهروان. (1391). تبیین جامعه‌شناختی بازگشت به زندان با تأکید بر نظریۀ برچسب. مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد،9(1)،صص33-61. قابل‌بازیابی از:http://ensani.ir/fa/article/319134
  • حسینی، سید محمد و نفیسه متولی­زاده نائینی. (1391). بررسی نظریه برچسب‌زنی با نگاه به منابع اسلامی. فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی (حقوق)،42(4)،صص117-136.قابل‌بازیابی از:https://jlq.ut.ac.ir/article_31997.html
  • حیدری، محمد؛ قاسمی، وحید؛ رنانی، محسن؛ ایمان، محمدتقی. (1398). ارائه الگوی پارادایمی فرهنگ مالیاتی نزد مؤدیان مالیاتی شهر اصفهان (پژوهشی کیفی در حوزه جامعه‌شناسی اقتصادی). دوفصلنامۀ پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر،8(15)،صص1-35. قابل‌بازیابی از: https://csr.basu.ac.ir/article_3394.html
  • راهب، غنچه. (1386). اثرات منفی روانی اجتماعی زندان و زندانی شدن بر زندانیان. مجموعه مقالات اولین همایش بین‌المللی کاهش استفاده از مجازات زندان.تهران: انتشارات راه تربیت.
  • رفعتی­ اصل، سید عزیز؛ کاظمی­ پور، شهلا؛ شفیعی، سمیه سادات. (1399). طراحی مدل حمایتی فرزندان خانواده‌های فروپاشیده شده در اثر طلاق (مورد مطالعه شهر تهران 98-99). دوفصلنامۀ علمی پژوهش‌های انتظامی - اجتماعی زنان و خانواده، 8(2)،صص546-573. قابل‌بازیابی از: https://b2n.ir/t27043
  • روشن­ پور، مجتبی؛ محسنی، رضا علی؛ آقاجانی، حسین. (1399). تبیین جامعه‌شناختی عوامل طرد اجتماعی زندانیان زن و اثر آن بر چرخه بازگشت به زندان (مورد مطالعه زندان‌های استان لرستان). پژوهشنامه زنان،11(4)(پیاپی 34)،صص1-35. قابل‌بازیابی از:http://ensani.ir/fa/article/447145

روشن­ پور، مجتبی؛ محسنی، رضاعلی؛ آقاجانی مرسا، حسین. (1398). شناسایی ابعاد سازندۀ طرد اجتماعی زندانیان زن (مورد مطالعه زندان‌های استان لرستان). فصلنامۀ مطالعات راهبردی زنان،21(83)،صص123-146. قابل‌بازیابی از: http://ensani.ir/fa/article/414489

  • سرلک، عادل. (1399). مروری بر نقش عوامل خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی در بازگشت مجدد زندانیان به زندان در حقوق کشور ایران.اولین کنفرانس ملی حقوق، علوم اجتماعی و انسانی، روانشناسی و مشاوره، شیروان. قابل‌بازیابی از: https://civilica.com/doc/1026192
  • سهراب­زاده، مهران؛ نیازی، محسن؛ محمدی، محمد صدیق؛ بابایی، حسن. (1395). بررسی اثربخشی برنامۀ زندان مرکزی سنندج در کاهش گرایش زندانیان به تکرار جرم. دو فصلنامه مسائل اجتماعی ایران،7(2)،صص123-146. قابل‌بازیابی از: https://jspi.khu.ac.ir/article-1-2646-fa.html
  • شمس، علی. (1388). آسیب‌شناسی زندان. تهران: انتشارات راه تربیت.
  • کفاشی، مجید و عنایت اسلامی. (1388). بررسی عوامل مؤثر بر تکرار جرم و بازگشت مجدد به زندان در استان خراسان شمالی. فصلنامۀ علمی پژوهش اجتماعی،2(4)،صص57-69.قابل‌بازیابی از:https://b2n.ir/x57557
  • گیدنز، آنتونی. (1386). جامعه‌شناسی. ترجمۀ منوچهر صبوری.تهران: نشر نی.
  • محمدپور، احمد. (1392). روش تحقیق کیفی ضد روش 2. تهران: جامعه­شناسان.
  • محمدی مهویزانی، سید سجاد. (1395). عوامل مؤثر بر تکرار جرم و بازگشت مجدد افراد به زندان. فصلنامه علمی دانش انتظامی گیلان،5(18)،صص113-144. قابل‌بازیابی از: https://b2n.ir/s75365
  • محمودی، حجت و صابر قادری. (1396). اثربخشی درمان گروهی مبتنی بر پذیرش و تعهد بر افسردگی، استرس و اضطراب معتادانِ ترک کرده زندانِ مرکزی تبریز. فصلنامۀ علمی اعتیادپژوهی،11(43)،صص195-210. قابل‌بازیابی از:https://b2n.ir/n09730
  • موسوی، میرنجف؛ سرور، رحیم؛ کبیری، افشار؛ اسماعیل‌زاده، خالد. (1393). تأثیر وام‌های اشتغال‌زایی بر ممانعت از تکرار جرم و بازگشت مجدد به زندان (مطالعه موردی استان آذربایجان غربی). پژوهشنامه جغرافیای انتظامی،2(6)،صص57-90. قابل‌بازیابی از: http://ensani.ir/fa/article/353102
  • ناصری، سهیلا؛ مکاریان فرگ، زهره؛ حضرتی، سپیده. (1397). بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر عدم بازگشت به زندان در بین زندانیان استان خراسان جنوبی. فصلنامۀ علمی انتظام اجتماعی،10(3)،صص27-50. قابل‌بازیابی از:https://b2n.ir/d81255
  • ولد، جرج؛ برنارد، توماس و اسنیپس، جفری. (1388). جرم‌شناسی نظری. ترجمۀ علی شجاعی.چاپ سوم. تهران: سمت.
  • یعقوبی، محمد و محمود علمی. (1396). نقش عوامل خانوادگی و اجتماعی در بازگشت مجدد زندانیان به زندان. مطالعات جامعه‌شناسی،9(35)،صص7-23. قابل‌بازیابی از:https://b2n.ir/s88471
  • Brunton-Smith, I., & McCarthy, D. J. (2017). The effects of prisoner attachment to family on re-entry outcomes: A longitudinal assessment. The British Journal of Criminology, 57(2), 463-482. Retrieved from:https://doi.org/10.1093/bjc/azv129
  • Ray, B., Watson, D. P., Xu, H., Salyers, M. P., Victor, G., Sightes, E., Bailey, K., Taylor, L. R., & Bo, N. (2021). Peer recovery services for persons returning from prison: Pilot randomized clinical trial investigation of SUPPORT. Journal of Substance Abuse Treatment, 126, 108339. Retrieved from:https://doi.org/10.1016/j.jsat.2021.108339
  • Rhodes, W., Gaes, G., Luallen, J., Kling, R., Rich, T., & Shively, M. (2014). Following Incarceration, Most Released Offenders Never Return to Prison. Crime & Delinquency, 62(8),pp 1003– Retrieved from:https://doi.org/10.1177/0011128714549655
  • Williams, E. (2008). Measuring religious social capital: the scale properties of the Williams Religious Social Capital Index (WRSCI) among cathedral congregations. Journal of Beliefs & Values, 29(3),pp 327–332. Retrieved from:https://doi.org/10.1080/13617670802511103