بازنگری نقش و عملکرد پلیس در فضای مجازی با تأکید بر آموزش و انتظام‌بخشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس گروه عملیات ویژه،دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران.

2 عضو هیئت علمی گروه حقوق،دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران.

3 دکترای علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: فضای مجازی در مناسبات اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی جای خود را یافته است؛ اما سوءاستفاده از فضای مجازی سبب بروز دغدغه‌ها و مشکلات زیادی برای سیستم‌های انتظامی - امنیّتی، آموزشی، فرهنگی، اقتصادی شده است. هدف اصلی پژوهش حاضر، بازنگری در نقش و عملکرد پلیس در فضای مجازی با تأکید بر آموزش‌های لازم و انتظام ­بخشی است.
روش‌: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و به لحاظ ماهیت، اکتشافی است و به شیوۀ توصیفی تحلیلی با روش دلفی در دو دور انجام شد. جامعۀ آماری شامل خبرگان فضای مجازی پلیس در تهران بود که نمونه به تعداد 10 نفر انتخاب شد و با روش گلوله برفی به اشباع نظری رسید. ابزار پژوهش شامل مصاحبه و پرسش­نامۀ محقق­ ساخته بود. روایی مصاحبه‌ها با ملاک گوبا و لینکلن و روایی پرسش­نامه‌ها با روش صوری و محتوایی تأیید شد. مصاحبه­ ها با استفاده از روش تحلیل مضمونی و پرسش­نامه با استفاده از محاسبه میانگین و نرم‌افزارExcel  تحلیل شد.
یافته‌ها: نقش و عملکرد پلیس در فضای مجازی در دو بُعد انتظام­ بخشی و آموزش - ظرفیت‌سازی و دوازده مؤلفه به این شرح قابل بررسی است: پیش‌بینی، پیشگیری، مقابله و پی‌جویی مجرمین، بازسازی، هماهنگی بین دستگاهی (شبکه‌سازی)، مدیریت غیرمتمرکز، آموزش‌های کارکنان پلیس، آموزش همگانی، فرهنگ‌سازی، عملیات روانی، دفاع از هویت ملی مذهبی و مسئول­سازی، فرصت‌سازی و ظرفیت‌سازی.
نتیجه‌گیری: نتیجه حاصل از تحقیق نشان می‌دهد برای بهبود اثرگذاری پلیس در حوزۀ فضای مجازی نیاز به آشنایی، بازتعریف مفاهیم جدید، بازنگری در عملکرد پلیس، تغییر الگوها؛ دستورالعمل‌ها و سیاست‌ها است.

کلیدواژه‌ها


  • آقابابایی، حسین و مراد عباسی. (1389). حریم خصوصی، فضای مجازی و چالش‌های پیشگیرانه فراروی ناجا. فصلنامۀ مطالعات پیشگیری از جرم، 5(17)،صص29-58. قابل بازیابی از:http://cps.jrl.police.ir/article_13526.html
  • انصاری، ابراهیم؛ کیانپور، مسعود؛ عطایی، پری. (1397). تحلیل جامعه‌شناختی تأثیر استفاده از فضای مجازی بر فرهنگ شفاهی (موردمطالعه: شهر اصفهان). فصلنامۀ جامعه‌شناسی کاربردی،29(1)،صص18-40. قابل بازیابی از:https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=353585
  • آیکاو، دیویدجی؛ کارل‌ای سیگر؛ ویلیام‌آر وان‌استروچ. (۱۳۸۳). راهکارهای پیشگیری و مقابله با جرائم رایانه‌ای. ترجمۀ اکبر استرکی، محمدصادق روزبهانی، تورج ریحانی و راحله الیاسی. تهران: دانشگاه علوم انتظامی امین.
  • پاپ، دانیل و آلبرتس، دیوید استیون. (1389). گزیده‌ای از عصر اطلاعات: الزامات امنیّت ملی در عصر اطلاعات. ترجمۀ علی علی‌آبادی و رضا نـخجوانی. تهران: پژوهشکده مـطالعات راهبردی.
  • پوراحمدی، حسین.(1384). اقتصاد سیاسی تکنولوژی‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی.فصلنامۀ رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 2(7)،صص113-142. قابل بازیابی از:https://piaj.sbu.ac.ir  
  • جلالی، علی‌اکبر. (1389). نظارت همگانی عامل پیشگیری جرائم در فضای مجازی. فصلنامه کارآگاه، 3(12)،صص6-30. قابل بازیابی از:http://det.jrl.police.ir/article_10543.html
  • درویشی، عباس. (1396). نقش پلیس در پیشگیری از جرائم. فصلنامۀ قانون­یار، 1(4)،صص229-263. قابل بازیابی از: https://jref.ir/19957
  • دزیانی، محمدحسن. (۱۳۸۴). اخبار جرائم سایبری. دوماهنامه خبرنامه انفورماتیک، 2(98). قابل بازیابی از:https://search.ricest.ac.ir/inventory/28/205.htm
  • ذوالفقاری، حسین و فعال، صیدال. (1394). بررسی نقش پلیس در پیشگیری اجتماعی از جرم (مطالعه موردی منطقه 2 و 12 شهر تهران). فصلنامۀ مطالعات امنیّت اجتماعی، 2(41)،صص23-46. قابل بازیابی از:http://journals.police.ir/article_11941.html
  • رحمان­زاده، سیدعلی. (1389). کارکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی در عصر جهانی‌شدن. فصلنامه مطالعات راهبردی جهانی‌شدن،1(1)،صص49-78. قابل بازیابی از: http://sspp.iranjournals.ir/article_627.html
  • شاه‌محمدی، غلامرضا و منصور تاهو. (1393). بررسی شیوه‌های پیشگیری از جرائم سایبری؛ مبتنی بر فناوری اطلاعات. فصلنامۀ پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی،9(35)،صص99-120. قابل بازیابی از: http://journals.police.ir/article_18139.html
  • عدلی­ پور، صمد. (1391). تبیین جامعه‌شناختی پیامدهای شبکه‌های اجتماعی مجازی بر هویت اجتماعی جوانان شهر اصفهان. پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان.
  • کاستلز، مانوئل. (1389). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ: ظهور جامعه شبکه‌ای. ترجمۀ احد علیقلیان و افشین خاکباز. تهران: انتشارات طرح نو.
  • کاستلز، مانوئل و مارتین اینس. (1384). گفتگوهایی با مانوئل کاستتلز. ترجمۀ حسن چاوشیان. تهران: نشر نی.
  • کاشانی، بهزاد و اکبر کاسمانی. (1396). شناسایی و طبقه‌بندی زمینه‌های سیاست‌گذاری عمومی فضای مجازی. فصلنامۀ پژوهش‌های ارتباطی، 24(4)، صص27-53. قابل بازیابی از:http://cr.iribresearch.ir/article_28810.html
  • کیا، علی‌اصغر و یونس نوری مرادآبادی. (1391). عوامل مرتبط با گرایش دانشجویان به شبکه اجتماعی «فیس‌بوک» (بررسی تطبیقی دانشجویان ایران و آمریکا). فصلنامۀ مطالعات فرهنگ و ارتباطات، 13(17)،صص181-212. قابل بازیابی از: http://www.jccs.ir/article_3382.html
  • محسنی، رضاعلی. (1388). تحلیل جامعه‌شناختی امنیّت اجتماعی و نقش آن در کاهش جرم و آسیب‌های اجتماعی. فصلنامۀ پژوهشنامه نظم و امنیّت انتظامی، 2(4)،صص1-23. قابل بازیابی از: http://osra.jrl.police.ir
  • محمدی برزگر، جعفر. (1399). موانع و راهکارهای پیشگیری انتظامی از جرائم هرزه‌نگاری در فضای سایبر. فصلنامۀعلمی انتظام اجتماعی،12(4)،صص141-168. قابل بازیابی از:http://journals.police.ir/article_95456.html
  • نجفی علمی، مرتضی و رضا نقیب­السادات. (1393). روند تحولات فضای سایبر و نقش آن در تهدیدات ناشی از جرم در محیط سایبر ج.ا.ا. فصلنامۀ پژوهشنامه نظم و امنیّت انتظامی، 7(1)،صص53-78. قابل بازیابی از: http://osra.jrl.police.ir/article_9807.html
  • نصراللهی، اکبر؛ حقیقی، محمدرضا؛ شریفی، فرزانه.(1393).تأثیر فضای مجازی بر تحولات ارتباطات سیاسی. فصلنامۀ مطالعات رسانه‌ای، 9(26)،صص111-117. قابل بازیابی از:  https://mediastudies.srbiau.ac.ir/article_8210.html
  • Adler, M., & Ziglio, E. (1996). The Delphi method and its application to social policy and public health. Jessica Kingsley. Retrieved from:https://books.google.com

        Fahlevi, M., Saparudin, M., Maemunah, S., Irma, D., & Ekhsan, M. (2019). Cybercrime Business Digital in Indonesia. In E3S Web of Conferences (Vol. 125, p. 21001). EDP Sciences. Retrieved from:https://www.e3s-conferences.org

  • Mohamed, H. K., & Sumitha, E. (2011). Perception and Use of Social Networking Sites by the Students of Calicut University. DESIDOC Journal of Library & Information Technology, 31(4). Retrieved from:https://b2n.ir/g77289
  • Oswald, D & L. Baker(2010). Shyness and Online Social Networking Services. Journal of Social and Personal Relationships, 27(7),pp 23-56. Retrieved from:https://epublications.marquette.edu
  • Porcedda, M. G. (2012). Data Protection and the Prevention of Cybercrime-The EU as an Area of Security?. Retrieved from:https://b2n.ir/y11886
  • Schwartz, O. (2018). You thought fake news was bad? Deep fakes are where truth goes to die. The Guardian, 12. Retrieved from:https://www.theguardian.com
  • Setiawan, N., Tarigan, V. C. E., Sari, P. B., Rossanty, Y., Nasution, M. D. T. P., & Siregar, I. (2018). Impact Of Cybercrime In E-Business And Trust. J. Civ. Eng. Technol, 9(7),pp 652-656. Retrieved from:https://www.researchgate.net