مقایسۀ گرایش‌های شناختی، رفتاری و عاطفیِ هویت ملی دانش‌آموزانِ متوسطه دوم برحسب ویژگی‌های دموگرافی مختلف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.

2 دکتری روان‌شناسی، پژوهشگر، گروه روان‌شناسی شناختی و عملیات روانی، دانشکده و پژوهشکده علوم اجتماعی و فرهنگی، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران.

3 استادیار، گروه اندیشه و مطالعات فرهنگی، دانشکده و پژوهشکده علوم اجتماعی و فرهنگی، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران.

چکیده

زمینه و هدف: شکل‌گیری هویت نوجوانان بر اساس ارزش‌های اسلامی - ایرانی رسالت مهم نظام تعلیم و تربیت است. بررسی وضعیت هویت ملی نوجوانان از اصلی‌ترین اقداماتی است که باید در راستای تقویت هویت ملی صورت گیرد. هدف، مقایسۀ گرایش‌های شناختی، رفتاری و عاطفیِ هویت ملی دانش‌آموزانِ متوسطه دوم برحسب ویژگی‌های دموگرافی مختلف با یکدیگر است.
روش: هدف پژوهش، کاربردی است. ماهیت مرحلۀ اول از نوع تحلیل محتوا و روش آن کتابخانه‌ای است. ماهیت مرحلۀ دوم از نوع همبستگی بوده و با روش پیمایشی انجام شده است. جامعۀ آماری دانش‌آموزان دورۀ متوسطه دوم کشور در سال 1398-1397 می‌باشد. حجم نمونه اولیه 1915 نفر است. روش نمونه‌گیری در ابتدا، نمونه‌گیری در دسترس هدفمند و سپس خوشه‌ای تصادفی است. ابزار پژوهش، پرسش‌نامۀ برگرفته از پژوهش غریب‌زاده و حسین‌پور (1398) بوده و با تغییراتی مورد استفاده قرار گرفته است. روایی صوری تأیید شده و پایایی 0/977=α دارد. آزمون‌های واریانس چند متغیره، تعقیبی توکی و T مستقل با استفاده از نرم‌افزار spss به کار رفته‌اند.
یافته‌ها: بین هویت ملی دانش‌آموزان برحسب جنسیت، رشته و درآمد تفاوت معنادار وجود دارد؛ اما برای شهر محل تحصیل این تفاوت معنادار نیست. در اختلاف میانگین هویت ملی شهرهای تبریز و اصفهان با (0968/3-)، مشهد و اصفهان با (3069/4-) و تهران و اصفهان با (3963/3-) تفاوت معنادار است؛ اما در سایر موارد تفاوت معنادار نیست. در اختلاف میانگین رشته‌های انسانی و ریاضی با (5754/5)، انسانی و تجربی با (6099/4)، انسانی و فنی با (7598/8) و تجربی و فنی با (1499/4) تفاوت معنادار است؛ اما در سایر موارد معنادار نیست. در مقایسه میانگین درآمدها با یکدیگر تفاوت معنادار نیست. میانگین هویت ملی در دانش‌آموزان پسر 3/33 و در دختر 2/97 است و این تفاوت معنادار می‌باشد.
نتیجه‌گیری: جنسیت، رشته تحصیلی، درآمد خانواده و شهر محل تحصیل عواملی تأثیرگذار بر هویت ملی هستند که باید در برنامه‌ریزی‌ها مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


  • قرآن کریم
  • اسمیت، آنتونی. (1383). منابع قومی ناسیونالیسم. ترجمة منصور انصاری. تهران: مؤسسة مطالعات ملّی.
  • امینی، محمد؛ رحیمی، حمید و مزروعی، حسن. (1393). تحلیل و ارزیابی هویت ملّی و دینی دانشجویان دانشگاه کاشان و علوم پزشکی کاشان. فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 4(3)، صص 413-434. قابل بازیابی از:http://ciu.nahad.ir/article_5.html
  • امینی، محمد؛ رحیمی، حمید و نعمت­ الهی، حمید. (1396). بررسی وضعیت ابعاد هویت دینی و ملی دانشجویان (موردمطالعه: دانشگاه کاشان). آموزش عالی، 10(39)، صص 182-157. قابل بازیابی از:1713ed3a-6163-44ca-b00e-72fed0849fdf
  • ترابی، زهرا. (1388). بررسی رابطه سبک‌های دلبستگی و سبک‌های هویت با سلامت روان و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دختر پیش‌دانشگاهی شهر قزوین. کارشناسی ارشد روان­شناسی عمومی. دانشکده روانشناسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین.
  • تکه اکبرآبادی، پروانه. (1389). هویت ملی و برخی عوامل مؤثر بر آن در بین دانش­آموزان مقطع متوسطه اصفهان. کارشناسی ارشد روان­شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی دهاقان.
  • آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، سیدعلی. (8/12/1379). بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار اعضای اتحادیه‌های انجمن‌های اسلامی دانش­آموزان و مسئولان امور تربیتی سراسر کشور. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، قابل بازیابی از:https://www.farsi.khamenei.ir
  • آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، سیدعلی. (16/2/1387). بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار مردم کازرون. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، قابل بازیابی از:https://www.farsi.khamenei.ir
  • آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، سیدعلی. (25/7/1390). بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در اجتماع مردم پاوه. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، قابل بازیابی از:https://www.farsi.khamenei.ir
  • آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، سیدعلی. (19/2/1397). بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دانشگاه فرهنگیان. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، قابل بازیابی از:https://www.farsi.khamenei.ir
  • آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، سیدعلی. (1397). بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، قابل بازیابی از: https://www.farsi.khamenei.ir
  • زکی، محمدعلی. (1395). اینترنت و هویت در ایران. اطلاع‌رسانی و ارتباطات،3(12)،صص 206-185. قابل بازیابی از:https://icbr.faslnameh.org/article-1-351-fa.html
  • سفیری، خدیجه و معماریانی، زهره. (1390). بررسی هویت دینی و ملّی دختران و پسران مقطع متوسطه، با تأکید بر پایگاه اقتصادی و اجتماعی (مطالعۀ موردی: مناطق دو و یازده تهران). فصلنامۀ خانواده و پژوهش،8(11)،صص 32-7. قابل بازیابی از:http://noo.rs/plFCU
  • شمس اسفندآباد، حسن؛ کاکاوند، علیرضا و ترابی، زهرا. (1390). رابطه سبک‌های دلبستگی و سبک‌های هویت با سلامت روان و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان پیش‌دانشگاهی شهر قزوین. اندیشه‌های نوین تربیتی، 7(2)، صص 128-107. قابل بازیابی از: https://jontoe.alzahra.ac.ir/article_143.html
  • عجم، علی‌اکبر و سعیدی رضوانی، محمود. (1391). چالش در اهداف تربیت دینی (شناخت، عاطفه و عملکرد)، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلام، 20(17)،صص 70-49. قابل بازیابی از:https://iej.ihu.ac.ir/article_200836.html
  • 16-غریب‌زاده، رامین و حسین‌پور، رضا. (1398). ارزیابی هویت دانشجویان مبتنی بر ارزش‌های انقلاب اسلامی. طرح پژوهشی، دانشگاه جامع امام حسین (ع).
  • قربانی، قدرت­الله. (1383). هویت ملی از دیدگاه استاد مطهری. مطالعات ملی،5(2)،صص 86-63.
  • کریمی­پور، یدالله؛ متقی، افشین؛ عبدی، عطاءالله و عزیزی­ فر، محمدجواد. (1397). نگرشی بر هویت‌های متاثیر از فضای سایبرنتیک بر امنیّت داخلی. فصلنامۀ انتظام اجتماعی،10(1)،صص 172-145. قابل بازیابی از:http://sopra.jrl.police.ir/article_876867.html
  • لطف‌آبادی، حسین و نوروزی، وحیده. (1383). بررسی چگونگی نگرش دانش‌آموزان دبیرستانی و پیش‌دانشگاهی ایران به جهانی‌شدن و تأثیر آن بر ارزش‌ها و هویت دینی و ملی آنان. فصلنامۀ نوآوری‌های آموزشی،3(9)،صص 88-119. قابل بازیابی از:http://noavaryedu.oerp.ir/article_78759.html
  • مژگانی، حمیده. (1389). ارزیابی هویت ملی دانشجویان دانشگاه تبریز، کارشناسی ارشد روان­شناسی. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه الزهرا.
  • مطهری، مرتضی. (1373). انسان کامل. تهران: انتشارات صدرا.
  • میرفردی، اصغر و ولی­نژاد، عبدالله. (1396). واکاوی رابطه هویت ملی و میزان دینداری در مناطق در حال گذار (موردمطالعه: دانشجویان دانشگاه یاسوج). جامعه‌شناسی ایران،18(1)،صص 183-158. قابل بازیابی از:http://www.jsi-isa.ir/article_31978.html
  • نوروزپور، مرضیه؛ غرابی، بنفشه؛ عاشوری، احمد و حبیبی، مجتبی. (1394). بررسی نمرات مقیاس‌های پرسش‌نامه چندوجهی شخصیتی مینه سوتا - نوجوانان بر اساس وضعیت‌های هویتی مارسیا در نوجوانان، اصول بهداشت روانی،17(6)،صص 292-299. قابل بازیابی از:https://jfmh.mums.ac.ir/article_5451.html
  • نیکروی، حمید. (1392). ارزیابی هویت ملی دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی شهر یاسوج در سال تحصیلی 1392-1391. کارشناسی ارشد علوم تربیتی. دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور مرکز تهران جنوب.
  • ولی­نژاد، عبدالله. (1394). بررسی هویت دینی دانشجویان و رابطه آن با برخی عوامل اجتماعی: موردمطالعه دانشجویان دانشگاه یاسوج، کارشناسی ارشد علوم اجتماعی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج.

-     Aichholzer, J, Kritzinger, S & Plescia, C. (2021). National identity profiles and support for the European Union. European Union Politics, 22(2), pp 293–315. Retrieved from:https://doi.org/10.1177/1465116520980068

  • Grajzl, D, Eastwood, J & Grajzl, P. (2016). The longevity of national identity and national pride: Evidence from wider Europe. Research and Politics, 15 (3), pp 1-9. Retrieved from:https://doi.org/10.1177/2053168016653424
  • Liu, JH, Zeineddine, FB, Choi, SY, Zhang, RJ, Vilar, R &  Páez, D. (2021). Living historical memory: Associations with national identity, social dominance orientation, and system justification in 40 countries. Journal of Applied Research on Memory and Cognition, 10(1), pp 104-116. Retrieved from:https://doi.org/10.1016/j.jarmac.2020.09.007
  • Van Berkel, L, Molina, L.E, Mukherjee, S. Gender Asymmetry in the Construction of American National Identity. Psychology of Women Quarterly, 41(3), pp 352-367. Retrieved from:https://doi.org/10.1177/0361684317707710